Jak rozpoznać prawdziwy szmaragd?

Sklepy jubilerskie dysponują obecnie szerokim asortymentem klejnotów pochodzenia naturalnego i sztucznych. Naturalne kamienie szlachetne powstały w ciągu milionów lat w rezultacie działania sił natury, sztuczne są wytworem człowieka zrealizowanym w krótkim czasie, metodami przemysłowymi. Mimo iż jedne i drugie mają zbliżony skład chemiczny i niemal identyczne właściwości fizyczne, to jednak ich wartość materialna jest drastycznie różna.

Do kamieni szlachetnych szczególnie cenionych od tysięcy lat należy szmaragd, odmiana berylu, którego nieporównywalna z niczym barwa jest efektem oddziaływań jonów chromu i wanadu z glinokrzemianem berylu. Ponieważ w naturze bardzo rzadko współwystępują obok siebie beryl i chrom, stąd rzadkość występowania w przyrodzie prawdziwych szmaragdów. Znacznie częściej mamy do czynienia z połączeniem berylu z jonami żelaza, które dają także zielone zabarwienie kamienia, ale dość pospolity zielony beryl to jednak nie szmaragd. Kolor prawdziwych szmaragdów jest absolutnie unikatowy, do tego stopnia, że zwykło się określać specyficzny odcień zieleni jako barwę właśnie szmaragdową. Największe i najwyższej jakości szmaragdy są cenione nawet bardziej niż brylanty, których blask, w porównaniu z pięknym zielonym kamieniem, określa się niekiedy krytycznie jako zimny i nieczuły.

9 freeimages
23 freeimages

Uosabiający kosmiczną energię Wenus, symbolu miłości i piękna, szmaragd był wzmiankowany już w Starym Testamencie, znajdowany w grobowcach faraonów, wprawiany w korony inkaskich władców i europejskich cesarzy, noszony przez światowej sławy gwiazdy filmu. Co prawda najwyższe ceny osiągają najbardziej czyste kamienie, ale obok jedynego w swoim rodzaju koloru, w szmaragdach wyjątkowe są także tak zwane inkluzje, czyli wrostki innych minerałów, skutkujące oryginalnymi efektami wizualnymi. Tego rodzaju wrostki czy kanaliki, potęgujące zjawisko załamania światła, są jednocześnie ilustracją bogactwa natury. Powstałe w wyniku naturalnych procesów mikropęknięcia i inkluzje z jednej strony umożliwiają w miarę precyzyjne określenie miejsca pochodzenia szmaragdów, z drugiej stanowią istotną wskazówkę dla odróżnienia kamienia prawdziwego od syntetycznego.

Rozpoznanie naturalnego kamienia może laikowi sprawiać pewną trudność, niemniej jednak w przypadku szmaragdów cenną sugestię stanowi ich niepowtarzalna barwa oraz obecność inkluzji. Barwa to podstawowe kryterium do odróżnienia szmaragdu od innego naturalnego kamienia, jak chociażby oliwin czy peridot. Inną sprawą jest występowanie inkluzji. Jak już wspomniano, zupełnie czyste i duże kamienie to wielka rzadkość. Jeżeli zatem mamy do czynienia z kilku karatowym szmaragdem pozbawionym widocznych gołym okiem skaz, a do tego po niewygórowanej cenie, jest to najprawdopodobniej syntetyk. Rzadko się też zdarza, żeby jeden sprzedawca dysponował większą ilością identycznych pod względem masy i wyglądu kamieni szlachetnych tego samego gatunku. Zbyt idealne, podobne bliźniaczo do siebie i niezbyt drogie klejnoty, to z pewnością kamienie syntetyczne.